Madde 12 – Kısmen kamulaştırılan taşınmaz malın değeri;
a) Kamulaştırılmayan kısmın değerinde, kamulaştırma sebebiyle bir değişiklik
olmadığı takdirde, o malın 11 inci maddede belirtilen esaslara göre takdir edilen bedelinden
kamulaştırılan kısma düşen miktarıdır.
b) Kamulaştırma dışında kalan kısmın kıymetinde, kamulaştırma nedeniyle eksilme
meydana geldiği takdirde; bu eksilen değer miktarı tespit edilerek, kamulaştırılan kısmın (a)
bendinde belirtilen esaslar dairesinde tayin olunan kamulaştırma bedeline eksilen değerin
eklenmesiyle bulunan miktardır.
c) Kamulaştırma dışında kalan kısmın bedelinde kamulaştırma nedeniyle artış
meydana geldiği takdirde ise, artış miktarı tespit edilerek, kamulaştırılan kısmın (a) bendinde
belirtilen esaslar dairesinde tayin edilen bedelinden artan değerin çıkarılmasıyla bulunan
miktardır.
Şu kadar ki, (c) bendi gereğince yapılacak indirme, kamulaştırma bedelinin yüzde
ellisinden fazla olamaz.
(b) ve (c) bentlerinde sözü edilen bedelin düşüş ve artış miktarları, 11 inci maddede
belirtilen esaslara göre bedel takdiri suretiyle tespit olunur.
Bu arada yer alan "kamulaştırma tarihindeki" ibaresi, Anayasa Mahkemesi’nin 9/4/2003 tarihli ve
E.:2002/79, K.:2003/29 sayılı Kararı ile iptal edildiğinden metinden çıkarılmıştır.
Anayasa Mahkemesinin 10/4/2019 tarihli ve E.:2018/156; K.:2019/22 Sayılı kararı ile bu bentte yer
alan “…arazi bedelinin yarısını geçmemek ve…” ibaresinin iptali nedeniyle uygulanma olanağı
kalmayan, aynı bentte yer alan “Bu fıkrada belirtilen unsurlara göre tespit edilen…”ibaresinin de
iptaline karar verilmiştir.
Kamulaştırma dışında kalan kısım, imar mevzuatına göre yararlanmaya elverişli olduğu
takdirde;kesilen bina, ihata duvarı, kanalizasyon, su, elektrik, havagazı kanalları, makine gibi
tesislerden mal sahiplerine kalacak olanlarının eski nitelikleri dairesinde kullanılabilecek
duruma getirilebilmeleri için gereken gider ve bedel, belirlenerek kamulaştırma bedeline ilave
olunur. Bu masraf ve bedeller (b) bendinde yazılı kıymet düşüklüğü miktarının belirlenmesinde
gözönünde tutulmaz.
Bir kısmı kamulaştırılan taşınmaz maldan artan kısmı yararlanmaya elverişli bir
durumda değil ise, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda dava açılmayan hallerde mal
sahibinin en geç kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde yazılı başvurusu
üzerine, bu kısmın da kamulaştırılması zorunludur.
(Değişik altıncı fıkra: 21/3/2018-7103/27 md.) Baraj inşası için yapılan
kamulaştırmalar sonunda kamulaştırma sahasına mücavir taşınmaz mallar, kamulaştırma
işleminin tamamlandığına ilişkin ilanın indirildiği tarihten itibaren bir yıl içinde sahiplerinin
yazılı başvurusu üzerine çevrenin sosyal, ekonomik veya yerleşme düzeninin bozulup
bozulmadığı, ekonomik veya sosyal yönden yararlanılmasının mümkün olup olmadığı
yönlerinden ilgili valilikte kurulan komisyon tarafından incelenir. Komisyonca yapılan
inceleme sonucunda çevrenin sosyal, ekonomik veya yerleşme düzeninin bozulduğuna ve
taşınmaz maldan yararlanılmasının mümkün olmadığına karar verilmesi halinde taşınmaz mal
kamulaştırmaya tabi tutulur. Taşınmaz mal sahibinin bu kapsamda açacağı davalarda ilgili
valilik komisyonuna başvurulması dava şartıdır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin hususlar
Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir. Bu suretle kamulaştırılan
mücavir taşınmaz mallar hakkında 22 nci ve 23 üncü maddeler uygulanmaz. İdare, bu
taşınmaz mallar üzerinde imar mevzuatı hükümlerini de göz önünde tutarak dilediği gibi
tasarrufta bulunabilir ve gerektiğinde Hazineye bedelsiz olarak devredebilir.
Kısmen kamulaştırılan paylı mülkiyete konu taşınmaz mal, evvelce paydaşlar arasında
fiilen bölünerek bir veya birkaç paydaşın tasarruf ve yararlanmasına bırakılmış ve yapılan
kısmi kamulaştırma bu yerin tamamını veya bir kısmını kapsıyor ise, bu durumda
kamulaştırmaya ilişkin işlemler sadece bu paydaş veya paydaşlar hakkında yürütülerek
kamulaştırma bedeli payları oranında kendilerine ödenir. Pay veya paydaşların sadece bu
kısım için dava hakları vardır. Taşınmaz malın kamulaştırılmayan kısmı üzerinde hakları
kalmaz ve adları paydaşlar arasından çıkarılır. Kamulaştırılan bu yerler tapu sicilinde idare
adına tescil olunur.
Bu maddenin uygulanmasından doğacak anlaşmazlıklar adli yargıda çözümlenir.
2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 86 ncı maddesiyle, bu fıkrada yer alan “İçişleri, Maliye,
Çevre ve Şehircilik, Gıda, Tarım ve Hayvancılık ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıklarının görüşü
alınmak suretiyle Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün bağlı bulunduğu Bakanlıkça hazırlanarak
Bakanlar Kurulunca bir yıl içinde” ibaresi “Cumhurbaşkanınca” şeklinde değiştirilmiştir.
İlgili Başkanlıklar
Hukuk MüşavirliğiMüşavirlik
Taşınmaz değerleme ve hukuki uyuşmazlık süreçlerine ilişkin değerlendirme ihtiyacı
Değerleme işlemleri itiraz ve dava süreçlerine konu olabilir
Maden Sahaları Daire BaşkanlığıBaşkanlık
kamulaştırma bedel hesaplama süreci
imar kaynaklı bedel hesaplama süreci
Kamulaştırma bedelinin belirlenmesine ilişkin esasları düzenler. Yatırım ve proje maliyet süreçleriyle ilişkilidir.
İmar uygulamalarından doğan bedel hesaplamalarını düzenler. Proje maliyetleriyle ilişkilidir.
Yapım İşleri Daire BaşkanlığıBaşkanlık
kamulaştırma bedelinin teknik değerleme esasları
Keşif ve kıymet takdir süreçlerinin ekonomik hesaplama temelidir
Çevre, Emlak ve Kamulaştırma Daire BaşkanlığıBaşkanlık
kısmi kamulaştırmada değer tespiti
kamulaştırma bedelinin belirlenmesi
Taşınmaz değerleme sürecini düzenler
Taşınmaz değerleme ve bedel tespiti doğrudan kamulaştırma faaliyetinin temel unsurudur